Aylık Enflasyon Haber Bülteni – Mayıs 2022

E-TÜFE ENAGrup Tüketici Fiyat Endeksi Mayıs 2022

Mayıs 2022 dönemi (30.04.2022-31.05.2022) günlük fiyat değişimlerinden elde edilen ENAGrup Fiyat Endeksi aylık bazda %5,46 arttı.

Mayıs 2022, ENAGrup Tüketici Fiyat Endeksi (E-TÜFE) seyri günlük bazda BIST100, ABD Doları döviz kuru ve Faiz oranı (2 yıllık devlet tahvili) göstergelerinin günlük verileri aşağıdaki tabloda birlikte gösterilmiştir. (Başlangıç tarihi = 100)

 

Mayıs 2022 Seçili Makroekonomik Göstergeler

ENAGrup Tüketici Fiyat Endeksi (E-TÜFE) ve TÜİK Ana Harcama Grup Enflasyon Oranları

Grafikte ürün alt-grup enflasyon oranları verilmiştir. TÜİK alt grupları gösterge olarak alındığında en fazla aylık düşüş -%0,41 ile Haberleşme en fazla yükseliş ise %12,49 ile Konut kaleminde gerçekleşmiştir.

* Kaynak : Grafikte gösterilen TÜİK Tamamlayıcı Kalemler, E-TÜFE hesaplama dışı olan kalemin yaklaşık %18’lik ağırlığını temsil etmekte olup, veriler TÜİK’ten alınmıştır. Mevcut kalem hesaplamaları TÜİK’in açıkladığı verilerin üç aylık ortalaması alınarak hesaplanmıştır.

 

Kamuoyuna sunarız.

Enflasyon Araştırma Grubu

Büyüme ve Enflasyon Gündemi

Küresel Gündem

Kapak görseli: IMF

Günümüzde Dünya ekonomisinin gündeminde tek bir şey var: Rusya ve Ukrayna arasında devam eden savaş. Özellikle Avrupa Birliği ülkeleri ekonomilerini Rusya’dan bağımsız hale getirmek için kararlılıklarını bildirse de (DW, 2022) Avrupa’nın gerek petrol (Business Insider, 2022) gerek doğalgaz (Reuters, 2022) ihtiyacını Rusya’sız giderebilmesi mümkün görünmüyor. Bu mümkünsüzlük dünyada üretimin ve tüketimin vazgeçilmez harcama kaleminin, enerjinin fiyatlarını arttırıyor.

Koronavirüs sonrası dünyada rekor seviyelere yükselen enflasyon, daha da yükselecek gibi görünüyor: Gelişmiş ekonomilerde 2022 yılında enflasyonun yüzde 5.7, 2023 yılında ise yüzde 2.5 seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor. Gelişmekte olan ve az gelişmiş ekonomilerde 2022 yılında enflasyonun yüzde 8.7, 2023 yılında ise yüzde 6.5 seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor.

Bu enflasyonist durum ve olası emtia darlığı ortamı büyüme beklentilerine de yansıdı. IMF büyüme tahminlerini tüm ülke grupları için aşağıya indirdi. Yeni tahminler altında gelişmiş piyasaların 2020 yılının yurtiçi hasılalarına 2025 yılında dönmesi beklenirken, gelişmekte olan ve az gelişmiş piyasalarda 2020 yılının yurtiçi hasılalarına yakın zamanda dönüş beklenmiyor (IMF-a, 2022). Yükselen enflasyon ve durgun iktisadi aktivite, özellikle orta ve düşük gelir seviyesindeki tüketicileri orantısız bir şekilde etkileyecek gibi görünüyor.

Gelişmiş Piyasalar

Gelişmekte olan piyasalarda 2022 yılında reel (enflasyondan arındırılmış) yurtiçi hasılanın yüzde 3.3, 2023 yılında ise yüzde 2.4 oranlarında gerçekleşmesi bekleniyor (IMF-a, 2022). Geçtiğimiz yıl bu ülkelerin vatandaşlarına yaptığı mali transferler ve ertelenmiş tüketimin gerçekleşmesi gelişmiş ülkelerde enflasyonu yükseltmişti. Bu yüksek enflasyon ortamına Rusya – Ukrayna savaşından kaynaklanan belirsizliğin eklenmesi özellikle enerji ve gıda fiyatlarını arttırarak ekonomik aktiviteyi daha da baskılayabilir.

Gelişmiş ülkelerde artan enflasyona karşı merkez bankaları, 2008 Krizinden beri uygulanan düşük faiz politikalarını ve 2020 Koronavirüs Krizi’nden beri uygulanan düşük enflasyon ve varlık alımı politikalarını geri çevirmeye başladı. Avrupa Merkez Bankası Başkanı Lagarde, geçtiğimiz Nisan ayında enflasyonun bir süre daha yüksek seyredeceğini, net varlık alım programlarının üçüncü çeyrekte sonlandırılması gerektiğini ve faiz artışlarının varlık alımlarının sonlandırılmasından sonra gerçekleştirileğini söyledi (Dünya-a, 2022). Benzer şekilde Amerikan Merkez Bankası da politika faizini 50 baz puan arttırdı ve bilanço küçültmeye Haziran ayında başlayacağını açıkladı (Dünya-b, 2022).

Gelişmekte Olan ve Az Gelişmiş Piyasalar

Gelişmekte olan ve az gelişmiş piyasalarda ise büyüme beklentileri farklılaşıyor. 2022 yılında reel yurtiçi hasılanın Çin’de yüzde 4.4, Hindistan’da yüzde 8.2 ve Suudi Arabistan’da yüzde 7.6 büyümesinin beklenmesi, bu sınıftaki ülkelerin ortalama büyüme beklentisi olan yüzde 3.8’in çok üzerinde. Bu verilere karşın Rusya’da reel yurtiçi hasılanın yüzde 8.5 küçülmesi, Brezilya’nın yüzde 0.8 ve Güney Afrika’nın yüzde 1.9 büyümesi bekleniyor. Ülkelerin büyüme oranlarındaki bu farklılıklar gıda ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmalardan, ayrıca küresel emtia pazarındaki konumlarından kaynaklanıyor (IMF-a, 2022).

Gelişmekte olan ülkelerle karşılaştırıldığında, COVID döneminde vatandaşlarına daha düşük mali yardımda bulunan gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkeler (Elgin vd. 2020), artan gıda ve enerji fiyatlarının yanında gelişmiş piyasalarda yükselen faizlerle karşı karşıyalar. Bu ülkelerde politika yapıcılar faizlerini yükselterek kurlarını dengeleyebilir ve enflasyonun seyrini değiştirebilirler fakat bu ekonomik faaliyetin daralmasını gerektirir. Benzer şekilde politika yapıcıların faizlerini düşürerek ekonomik faaliyeti desteklemesi durumunda ise halihazırda yükselmekte olan enflasyon ve gelişmekte olan ülkeler aleyhinde seyreden kurlar daha da yükselebilir.

B. Kaan Basdil

baris.basdil@ut-capitole.fr

Kaynaklar

Business Insider. OPEC has told the EU it’s ‘nearly impossible’ to replace Russian oil cut off by sanctions or boycotts. Business Insider. Retrieved April 17, 2022, from https://www.businessinsider.com/opec-energy-oil-russia-europe-european-union-sanctions-ukraine-war-2022-4

Deutsche Welle. EU unveils plan to reduce russia energy dependency: DW: 08.03.2022. dw.com. Retrieved April 17, 2022, from https://www.dw.com/en/eu-unveils-plan-to-reduce-russia-energy-dependency/a-61047997

Dünya Gazetesi. ECB 3. çeyrekte Varlık Alımlarını sonlandıracak, Faiz Artışı Sonrasında. Retrieved May 5, 2022, from https://www.dunya.com/kuresel-ekonomi/ecb-3-ceyrekte-varlik-alimlarini-sonlandiracak-faiz-artisi-sonrasinda-haberi-655068

Dünya Gazetesi. Fed, Politika Faizini 50 Baz Puan Artırdı. Retrieved May 5, 2022, from https://www.dunya.com/finans/haberler/fed-politika-faizini-50-baz-puan-artirdi-haberi-656898

Elgin, C., Basbug, G., Yalaman, A. (2020). Economic Policy Responses to a Pandemic: Developing the COVID-19 Economic Stimulus Index. Covid Economics: Vetted and Real Time Papers, 3, 40-54.

IMF Blog. Inflation to be elevated for longer on war, demand, Job Markets. (2022, April 28). Retrieved May 5, 2022, from https://blogs.imf.org/2022/04/27/inflation-to-be-elevated-for-longer-on-war-demand-job-markets/

IMF Blog. War dims global economic outlook as inflation accelerates.  (2022, April 20). Retrieved May 5, 2022, from https://blogs.imf.org/2022/04/19/war-dims-global-economic-outlook-as-inflation-accelerates/

Reuters. Factbox: What are Europe’s options in case of Russian gas disruption? Reuters. Retrieved April 17, 2022, from https://www.reuters.com/business/energy/what-are-europes-options-case-russian-gas-disruption-2022-03-10/

 

Rusyasız Fosil Enerji Mümkün Mü?

Giriş

Küresel enerji fiyatları dünyada rekor seviyelere ulaştı (IMF, 2020, kapak görseli). Koronavirüsün küresel ekonomiye etkisinin enerji piyasalarını etkilemeye başladığı Nisan 2020’den itibaren enerji fiyatları neredeyse her ay yükseldi. Uluslarararsı Enerji Ajansı başkanı Fatih Birol, içinde bulunduğumuz enerji krizinin, 70’lerdeki enerji krizinden daha büyük bir krize dönüşebileceğini ve bu krizin sadece petrolü değil, doğalgazı, kömürü ve uranyumu da etkileyebileceğini belirtti (Dünya, 2022).

Koronavirüsün yarattığı ekonomik daralma ve belirsizliğin yanında Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, başta Avrupa ülkeleri olmak üzere birçok ülkenin Rusya’ya enerji bağımlılığını azaltmak istemesine sebep oldu. Avrupa Birliği geçtiğimiz Mart ayında yıl sonuna kadar Rusya’dan doğalgaz ithalatını üçte birine indireceğini, 2030’a kadar ise Rusya’dan enerji ithalatını bitirmek istediğini açıkladı (DW-a, 2022). Fakat enerji piyasasının Rusyasızlaşma süreci kolay olmayacak. Rusya küresel enerji piyasasında önemli bir yere sahip. Rusya dünyanın en büyük üçüncü petrol üreticisi ve en büyük petrol ihracatçısı (IEA-a, 2022). Benzer şekilde Rusya dünyanın en büyük ikinci doğalgaz üreticisi ve birinci ihracatçısı (IEA-b, 2022).

Peki Rusya’nın bu merkezi konumu değişebilir mi? Gerek Avrupa Birliği’nde gerek dünyada Rusya’ya enerji bağımlılığının azalması için birkaç senaryo mevcut. Bu senaryolar arasında alternatif fosil yakıt ithalat kaynaklarının bulunması ve kömür kullanımının arttırılması var. Bu senaryoları inceleyelim.

Enerji Alternatifleri

Petrol Alternatifleri

OPEC, dünya petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 80’ine sahip (OPEC-a, 2022) ve küresel petrol ihracatının yaklaşık yüzde 60’ını sağlıyor (EIA, 2022). OPEC’in gerek rezervler gerek küresel ihracat konularındaki bu baskın pozisyonu, Rusya’sız bir petrol piyasası tahayyülü için maalesef yeterli değil. Avrupa Birliği ile görüşmeleri sırasında OPEC yetkililerinin, Rusya’ya uygulanacak petrol yaptırımları sonucunda yaşanacak petrol arzı kaybının OPEC tarafından karşılanamayacağını belirttiği söyleniyor (Business Insider, 2022).

Peki Afrika ülkelerinin bu petrol açığını kapatma potansiyeli olabilir mi? 2017 yılında Afrika ülkeleri küresel petrol rezervinin yüzde 7’sini oluşturuyordu ve 2020 yılında Afrika ülkelerinin küresel petrol ihracatındaki payı yüzde 9’a ulaştı. Afrika ülkelerinin Rusya’sız bir petrol düzeninde daha önemli bir rol oynaması için petrol üretim kapasitelerini arttırmaları gerekiyor, fakat bunun için yeterli altyapıya sahip değiller. Bu altyapının kurulması ise zaman ve yatırım gerektiriyor, bu da Afrika’nın kısa vadede bir enerji alternatifi olarak öne çıkmasını engelliyor. Ayrıca Afrika ülkelerinin gerekli kapasiteye sahip olsalar bile böyle Rusya’sız bir enerji düzenine katkıda bulunmak isteyecekleri şüpheli. 2 Mart’ta düzenlenen Birleşmiş Milletler toplantısında Rusya’nın Ukrayna’dan çekilmesi hakkındaki kararı 54 üye Afrika ülkesinden sadece 28’i onayladı, diğer ülkeler ya reddetti ya da çekimser kaldı (DW-b, 2022).

Doğalgaz Alternatifleri

Avrupa içerisinde Rusya’ya alternatif oluşturabilecek doğalgaz kaynakları bulunuyor. Büyük Britanya, Danimarka ve Norveç Avrupa’nın kendi içerisinden doğalgaz sağlaması için olası kaynaklar. Avrupa dışarısından ise Azerbaycan ve ve Amerika Birleşik Devletleri, Rusya’ya alternatif oluşturuyor. Bu çeşitliliğe rağmen petrolde olduğu gibi doğalgazda da Rusya’nın yeri kolayca doldurulamayacak gibi görünüyor (Reuters, 2022). Gerekli doğalgaz sağlansa bile farklı kaynaklardan gelecek doğalgazın Avrupa’ya dağıtılması için yeterli altyapının bulunmadığı tartışılıyor (Barron’s, 2022).

Kömür Alternatifleri

Rusya’ya enerji bağımlılığının azaltılması sürecindeki en kötü ihtimal küresel ekonominin kömür kullanımının artması. Almanya Ekonomi Bakanı Robert Habeck yaptığı açıklamada en kötü senaryoda kömürle çalışan fabrikaların tekrardan üretime geçirilebileceğini belirtti (Euronews, 2022). Avrupa’da kömür ithalatı 2021 Aralık ayında yüzde 35.1, 2022 Ocak ayında ise yüzde 55.8 arttı. Yükselen petrol ve doğalgaz fiyatlarının ve Rusya krizinin kömür talebini arttırabileceği bekleniyor (Reuters-b, 2022). Küresel iklim değişikliğinin en önemli sebeplerinden biri olan kömür, içinde bulunduğumuz enerji krizinden çıkış yöntemi olarak kullanılırsa, iklim değişikliği bağlamında bir kısır döngüye yol açabilir: Fosil yakıtlarının tüketiminin arttırılması iklim değişikliğini kötüleştirir, bu da halihazırda yüksek olan yeşil altyapı ihtiyacını kötüleştirir, fakat kötüleşen iktisadi koşullar bu yatırımların yapılmasını engeller ve iklim krizi derinleşir (Açık Radyo, 2022).

Sonuç

Koronavirüs döneminde çalkalanan dünya ekonomisi, Ukrayna savaşı ile birlikte yeni bir tehlikeyle karşı karşıya: enerjiye erişimin engellenmesi. İklim değişikliği, altyapı eksikliği, finansal kısıtlar, rezerv eksiklikleri ve siyasi yönelimler dünya enerji piyasalarının Rusya’dan bağımsız hale gelmesini engelliyor. Bu durumda Batılı ülkeler ya Rusya’dan enerji ithal etmeye devam edecekler ya da tüm çevresel ve iklimsel sonuçlarını bir yana bırakarak kömür tüketimine dönecekler. Çoğu Batı ülkesinde uzun süredir görülmemiş düzeylere yükselen enflasyon, enerji krizinin sebep olduğu belirsizlik ile kısa ve orta düzeyde eski seviyelerine gönmeyecek gibi görünüyor.

B. Kaan Basdil
baris.basdil@ut-capitole.fr

Kaynaklar

Açık Radyo. Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) iklim Krizini Nasıl Ele Alıyor? Açık Radyo 95.0. Retrieved April 17, 2022, from https://acikradyo.com.tr/haftanin-haber-hasati/enflasyon-arastirma-grubu-enag-iklim-krizini-nasil-ele-aliyor

Barron’s. Can Europe replace Russian gas? it won’t be easy. Barron’s. Retrieved April 17, 2022, from https://www.barrons.com/articles/can-europe-replace-russian-gas-it-wont-be-easy-51648239477

Business Insider. OPEC has told the EU it’s ‘nearly impossible’ to replace Russian oil cut off by sanctions or boycotts. Business Insider. Retrieved April 17, 2022, from https://www.businessinsider.com/opec-energy-oil-russia-europe-european-union-sanctions-ukraine-war-2022-4

Deutsche Welle. EU unveils plan to reduce russia energy dependency: DW: 08.03.2022. dw.com. Retrieved April 17, 2022, from https://www.dw.com/en/eu-unveils-plan-to-reduce-russia-energy-dependency/a-61047997

Deutsche Welle. Can Africa Supply Europe’s energy demand?: DW: 21.03.2022. Retrieved April 17, 2022, from https://www.dw.com/en/can-africa-supply-europes-energy-demand/a-61151914

Dünya Gazetesi. IEA Başkanı Birol: şu an Yaşanan Enerji krizi 1970 Krizinden çok Daha Ağır. Retrieved April 17, 2022, from https://www.dunya.com/kuresel-ekonomi/iea-baskani-birol-su-an-yasanan-enerji-krizi-1970-krizinden-cok-daha-agir-haberi-655039

Energy Information Administration – EIA – independent statistics and analysis. Energy; Financial Markets – Crudeoil – U.S. Energy Information Administration (EIA). (n.d.). Retrieved April 17, 2022, from https://www.eia.gov/finance/markets/crudeoil/supply-opec.php

Euronews. Europe cuts Russian gas imports: So what are the energy alternatives? Euronews. (2022, March 30). Retrieved April 17, 2022, from https://www.euronews.com/green/2022/03/11/europe-scrambles-to-keep-the-lights-on-as-it-sidelines-russian-gas

International Energy Agency. Oil market and Russian supply – Russian supplies to global energy markets – analysis. IEA. Retrieved April 17, 2022, from https://www.iea.org/reports/russian-supplies-to-global-energy-markets/oil-market-and-russian-supply-2

International Energy Agency. Energy fact sheet: Why does Russian Oil and Gas Matter? – analysis. IEA. Retrieved April 17, 2022, from https://www.iea.org/articles/energy-fact-sheet-why-does-russian-oil-and-gas-matter

International Monetary Fund, Global price of Energy index [PNRGINDEXM], retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis; https://fred.stlouisfed.org/series/PNRGINDEXM, May 06, 2022.

OPEC. OPEC share of World Crude Oil Reserves. Retrieved April 17, 2022, from https://www.opec.org/opec_web/en/data_graphs/330.htm

Reuters. Factbox: What are Europe’s options in case of Russian gas disruption? Reuters. Retrieved April 17, 2022, from https://www.reuters.com/business/energy/what-are-europes-options-case-russian-gas-disruption-2022-03-10/

Reuters. Analysis: Russian gas crisis Stokes Europe’s appetite for Russian coal. Reuters. Retrieved April 17, 2022, from https://www.reuters.com/business/energy/russian-gas-crisis-stokes-europes-appetite-russian-coal-2022-02-03/