Büyüme ve Enflasyon Gündemi

Küresel Gündem

Kapak görseli: IMF

Günümüzde Dünya ekonomisinin gündeminde tek bir şey var: Rusya ve Ukrayna arasında devam eden savaş. Özellikle Avrupa Birliği ülkeleri ekonomilerini Rusya’dan bağımsız hale getirmek için kararlılıklarını bildirse de (DW, 2022) Avrupa’nın gerek petrol (Business Insider, 2022) gerek doğalgaz (Reuters, 2022) ihtiyacını Rusya’sız giderebilmesi mümkün görünmüyor. Bu mümkünsüzlük dünyada üretimin ve tüketimin vazgeçilmez harcama kaleminin, enerjinin fiyatlarını arttırıyor.

Koronavirüs sonrası dünyada rekor seviyelere yükselen enflasyon, daha da yükselecek gibi görünüyor: Gelişmiş ekonomilerde 2022 yılında enflasyonun yüzde 5.7, 2023 yılında ise yüzde 2.5 seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor. Gelişmekte olan ve az gelişmiş ekonomilerde 2022 yılında enflasyonun yüzde 8.7, 2023 yılında ise yüzde 6.5 seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor.

Bu enflasyonist durum ve olası emtia darlığı ortamı büyüme beklentilerine de yansıdı. IMF büyüme tahminlerini tüm ülke grupları için aşağıya indirdi. Yeni tahminler altında gelişmiş piyasaların 2020 yılının yurtiçi hasılalarına 2025 yılında dönmesi beklenirken, gelişmekte olan ve az gelişmiş piyasalarda 2020 yılının yurtiçi hasılalarına yakın zamanda dönüş beklenmiyor (IMF-a, 2022). Yükselen enflasyon ve durgun iktisadi aktivite, özellikle orta ve düşük gelir seviyesindeki tüketicileri orantısız bir şekilde etkileyecek gibi görünüyor.

Gelişmiş Piyasalar

Gelişmekte olan piyasalarda 2022 yılında reel (enflasyondan arındırılmış) yurtiçi hasılanın yüzde 3.3, 2023 yılında ise yüzde 2.4 oranlarında gerçekleşmesi bekleniyor (IMF-a, 2022). Geçtiğimiz yıl bu ülkelerin vatandaşlarına yaptığı mali transferler ve ertelenmiş tüketimin gerçekleşmesi gelişmiş ülkelerde enflasyonu yükseltmişti. Bu yüksek enflasyon ortamına Rusya – Ukrayna savaşından kaynaklanan belirsizliğin eklenmesi özellikle enerji ve gıda fiyatlarını arttırarak ekonomik aktiviteyi daha da baskılayabilir.

Gelişmiş ülkelerde artan enflasyona karşı merkez bankaları, 2008 Krizinden beri uygulanan düşük faiz politikalarını ve 2020 Koronavirüs Krizi’nden beri uygulanan düşük enflasyon ve varlık alımı politikalarını geri çevirmeye başladı. Avrupa Merkez Bankası Başkanı Lagarde, geçtiğimiz Nisan ayında enflasyonun bir süre daha yüksek seyredeceğini, net varlık alım programlarının üçüncü çeyrekte sonlandırılması gerektiğini ve faiz artışlarının varlık alımlarının sonlandırılmasından sonra gerçekleştirileğini söyledi (Dünya-a, 2022). Benzer şekilde Amerikan Merkez Bankası da politika faizini 50 baz puan arttırdı ve bilanço küçültmeye Haziran ayında başlayacağını açıkladı (Dünya-b, 2022).

Gelişmekte Olan ve Az Gelişmiş Piyasalar

Gelişmekte olan ve az gelişmiş piyasalarda ise büyüme beklentileri farklılaşıyor. 2022 yılında reel yurtiçi hasılanın Çin’de yüzde 4.4, Hindistan’da yüzde 8.2 ve Suudi Arabistan’da yüzde 7.6 büyümesinin beklenmesi, bu sınıftaki ülkelerin ortalama büyüme beklentisi olan yüzde 3.8’in çok üzerinde. Bu verilere karşın Rusya’da reel yurtiçi hasılanın yüzde 8.5 küçülmesi, Brezilya’nın yüzde 0.8 ve Güney Afrika’nın yüzde 1.9 büyümesi bekleniyor. Ülkelerin büyüme oranlarındaki bu farklılıklar gıda ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmalardan, ayrıca küresel emtia pazarındaki konumlarından kaynaklanıyor (IMF-a, 2022).

Gelişmekte olan ülkelerle karşılaştırıldığında, COVID döneminde vatandaşlarına daha düşük mali yardımda bulunan gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkeler (Elgin vd. 2020), artan gıda ve enerji fiyatlarının yanında gelişmiş piyasalarda yükselen faizlerle karşı karşıyalar. Bu ülkelerde politika yapıcılar faizlerini yükselterek kurlarını dengeleyebilir ve enflasyonun seyrini değiştirebilirler fakat bu ekonomik faaliyetin daralmasını gerektirir. Benzer şekilde politika yapıcıların faizlerini düşürerek ekonomik faaliyeti desteklemesi durumunda ise halihazırda yükselmekte olan enflasyon ve gelişmekte olan ülkeler aleyhinde seyreden kurlar daha da yükselebilir.

B. Kaan Basdil

baris.basdil@ut-capitole.fr

Kaynaklar

Business Insider. OPEC has told the EU it’s ‘nearly impossible’ to replace Russian oil cut off by sanctions or boycotts. Business Insider. Retrieved April 17, 2022, from https://www.businessinsider.com/opec-energy-oil-russia-europe-european-union-sanctions-ukraine-war-2022-4

Deutsche Welle. EU unveils plan to reduce russia energy dependency: DW: 08.03.2022. dw.com. Retrieved April 17, 2022, from https://www.dw.com/en/eu-unveils-plan-to-reduce-russia-energy-dependency/a-61047997

Dünya Gazetesi. ECB 3. çeyrekte Varlık Alımlarını sonlandıracak, Faiz Artışı Sonrasında. Retrieved May 5, 2022, from https://www.dunya.com/kuresel-ekonomi/ecb-3-ceyrekte-varlik-alimlarini-sonlandiracak-faiz-artisi-sonrasinda-haberi-655068

Dünya Gazetesi. Fed, Politika Faizini 50 Baz Puan Artırdı. Retrieved May 5, 2022, from https://www.dunya.com/finans/haberler/fed-politika-faizini-50-baz-puan-artirdi-haberi-656898

Elgin, C., Basbug, G., Yalaman, A. (2020). Economic Policy Responses to a Pandemic: Developing the COVID-19 Economic Stimulus Index. Covid Economics: Vetted and Real Time Papers, 3, 40-54.

IMF Blog. Inflation to be elevated for longer on war, demand, Job Markets. (2022, April 28). Retrieved May 5, 2022, from https://blogs.imf.org/2022/04/27/inflation-to-be-elevated-for-longer-on-war-demand-job-markets/

IMF Blog. War dims global economic outlook as inflation accelerates.  (2022, April 20). Retrieved May 5, 2022, from https://blogs.imf.org/2022/04/19/war-dims-global-economic-outlook-as-inflation-accelerates/

Reuters. Factbox: What are Europe’s options in case of Russian gas disruption? Reuters. Retrieved April 17, 2022, from https://www.reuters.com/business/energy/what-are-europes-options-case-russian-gas-disruption-2022-03-10/

 

Avrupa’da Ağustos Ayında Enflasyon

Avrupa Birliği’nde Ağustos Ayı Enflasyonu

Avrupa Birliği’nde iki doz aşılı nüfusun toplam nüfusa oranının yüzde altmışı geçmesi (Politico, 2021) ile ekonomik aktivitede artış gözlendi: Tüketici harcamaları Temmuz ayında, aynı yılın Nisan ayına göre yüzde üç, önceki yılın Temmuz ayına göre ise yüzde on iki arttı. (Trading Economics, 2021). Bu harcamalar fiyatlara da yansıdı ve bu yılın Ağustos ayında Avrupa Birliği’nde enflasyon yüzde üç olarak ölçüldü. Bu enflasyonun yüzde 15.4’ünün enerji, 1.6’sının sanayı, 2’sinin gıda ve 1.1’inin hizmet fiyatlarındaki artıştan kaynaklandığı açıklandı. Enerji ve gıda fiyatlarını dikkate almadan ölçülen çekirdek enflasyon ise yüzde 1.6 olarak açıklandı. Bu enflasyonun kaynağı olarak önceki yılın baz etkisi, Almanya’daki KDV indiriminin geri çevrilmesi ve petrol fiyatlarındaki artış belirtildi (ECBa, 2021).

Enflasyondaki Artışın Nedenleri

Avrupa’da bu yıl Ağustos ayında 2011 yılının Kasım ayından beri (DWa, 2021), Almanya’da ise 2008’den beri ölçülen en yüksek enflasyon (DWb, 2021) açıklandı. Enflasyonun yakın zamanda benzeri görülmemiş düzeylere ulaşmasının uzun dönemli sebepleri mevcut: Örneğin Almanya dışındaki Avrupa ülkelerinde, 2008 ekonomik krizi sonrası işsizlik oranları kriz öncesi dönemin altına hala inebilmiş değil (ECBb, 2021). Bu yüksek işsizlik tüketilebilir gelirin düşmesine ve düşük tüketime sebep oluyor. Tüketimin düşmesi sonucunda karlılığı azalan ve maliyetleri artan üreticiler ise, kimi sektörlerde tüketimi daha da düşürmemek için fiyatlarını arttırmıyor, bu da Avrupa’da enflasyonun yükselmesinin önüne geçiyor.

Aynı zamanda COVID pandemisinin harcanabilir geliri düşürmesi ile tüketici harcamalarını düşürmesi, enflasyonun artmasını engelleyen etmenlerden biriydi. Girişte de belirtildiği üzere aşılanma oranlarının artması ve geçen yıl ertelenen tüketimin bu yıl gerçekleşmesi ile tüketici harcamalarının artması, enflasyonu yükselten etmenler arasında (bu etkiye ”baz etkisi” diyoruz). COVID dönemi boyunca Euro bölgesinde biriken fazladan 500 milyar Euro’luk tasarruf, yani yıllık harcanabilir gelirin yaklaşık yüzde yedisi, bu dönemki tüketime yansıyarak fiyatları arttırmış olabilir.

Enflasyondaki bu güçlüartışa rağmen Avrupa Merkez Bankası yakın zamanda bir para politikası değişikliğine gitmeyecek gibi görünüyor. Avrupa Merkez Bankası Başkanı Lagarde bir basın toplantısında enflasyonun bu sonbaharda artmaya devam etmesini beklediğini fakat enerji fiyatlarındaki artışın, KDV indiriminin sonlanmasının ve ertelenmiş tüketimin etkilerinin 2022 yılında azalacağını beklediğini belirtti. Avrupa Merkez Bankası öngörülerine göre 2021 yılında enflasyon yıllık yüzde 2.2, 2022 yılında yüzde 1.7 ve 2023 yılında yüzde 1.5 olarak ölçülecek. Gıda ve enerji harcamaları dışındaki enflasyonun ise 2021 yılında yıllık yüzde 1.3, 2022 yılında yüzde 1.4 ve 2023’te 1.5 olarak ölçüleceği öngörülüyor (ECBa, 2021).

Avrupa Ekonomisini Ne Bekliyor?

Para politikası tarafındaki bu iyimserliğe rağmen Avrupa ekonomisini kimi sorunlar bekliyor. Lagarde aynı basın açıklamasında şirketlerin üretim girdileri konusunda, özellikle yarıiletkenler konusunda darboğazda olduklarını belirtti. Bu darboğazın fiyatlara ne kadar uzun bir süre yansıyacağı veya yansımayacağı ̧simdilik meçhul: Darboğazın uzun sürmesi durumunda fiyatlardaki yükseklik sürekli olabilir. Avrupa ekonomisini bekleyen başka bir sorun ise enflasyondaki bu belirsizliğin ”ikinci derece” etkisi (ECBa, 2021): Enflasyonun beklenenden daha kalıcı olması, sonbahardaki ücret pazarlıkları sırasında enflasyon zammının yükselmesine, bu da enflasyon öngörülerinin bozulmasına sebep olabilir.

Avrupa’da İklim Krizi ve Fiyatlar

Avrupa Birliği’nde enflasyonun seyrini etkileyen tarihsel, pandemiyle ilgili ve arz taraflı etmenlerin yanında kimi küresel etmenler de var: Son zamanlarda gerek Avrupa Merkez Bankası’nın gerek bilim insanlarının üzerinde durduğu bir konu iklim krizinin fiyatlara etkisi. Avrupa Merkez Bankası, içinde bulunduğumuz yılın Temmuz ayında yayınladığı a çıklamada, iklim krizi ile mücadele için metodolojik kapasitesini arttıracağgını, teminat ve varlık alımlarında çevre standartları konusunda şirketlerin veri şeffaflığına önem vereceğini, Eurosystem bilançosuna iklim krizi kaynaklı stres testleri yapacağını ve ”yeşil bono” alımlarını arttıracağını belirtti (ECBc, 2021). İçinde bulunduğumuz ay yayınlanan bir araştırma, Avrupa Merkez Bankası’nın bu tedbirlerinde haklı olduğunu gösteriyor: Bu araştırmaya göre Avrupa çapında bir inceleme yapıldığında, doğal afetlerin enflasyona etkisi, afetten sonraki sekiz ay boyunca fiyatları arttırıyor (Dafermos et al., 2021). Bu pozitif etki çekirdek enflasyon ve gıda enflasyonu için de geçerli: Doğa olayının olduğu ay ve sonrasındaki ay gıda enflasyonunda, özellikle sebze ve meyve fiyatlarındaki artıştan kaynaklanan güçlü bir artış gözleniyor. Avrupa Merkez Bankası, son yılların en yüksek enflasyonunun ölçüldüğü ve fiyat belirsizliklerinin bulunduğu bu dönemde, iklim krizi kaynaklı fiyat etkilerine de araştırmakla doğru bir iş yapıyor gibi görünüyor.