Rusyasız Fosil Enerji Mümkün Mü?

Giriş

Küresel enerji fiyatları dünyada rekor seviyelere ulaştı (IMF, 2020, kapak görseli). Koronavirüsün küresel ekonomiye etkisinin enerji piyasalarını etkilemeye başladığı Nisan 2020’den itibaren enerji fiyatları neredeyse her ay yükseldi. Uluslarararsı Enerji Ajansı başkanı Fatih Birol, içinde bulunduğumuz enerji krizinin, 70’lerdeki enerji krizinden daha büyük bir krize dönüşebileceğini ve bu krizin sadece petrolü değil, doğalgazı, kömürü ve uranyumu da etkileyebileceğini belirtti (Dünya, 2022).

Koronavirüsün yarattığı ekonomik daralma ve belirsizliğin yanında Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, başta Avrupa ülkeleri olmak üzere birçok ülkenin Rusya’ya enerji bağımlılığını azaltmak istemesine sebep oldu. Avrupa Birliği geçtiğimiz Mart ayında yıl sonuna kadar Rusya’dan doğalgaz ithalatını üçte birine indireceğini, 2030’a kadar ise Rusya’dan enerji ithalatını bitirmek istediğini açıkladı (DW-a, 2022). Fakat enerji piyasasının Rusyasızlaşma süreci kolay olmayacak. Rusya küresel enerji piyasasında önemli bir yere sahip. Rusya dünyanın en büyük üçüncü petrol üreticisi ve en büyük petrol ihracatçısı (IEA-a, 2022). Benzer şekilde Rusya dünyanın en büyük ikinci doğalgaz üreticisi ve birinci ihracatçısı (IEA-b, 2022).

Peki Rusya’nın bu merkezi konumu değişebilir mi? Gerek Avrupa Birliği’nde gerek dünyada Rusya’ya enerji bağımlılığının azalması için birkaç senaryo mevcut. Bu senaryolar arasında alternatif fosil yakıt ithalat kaynaklarının bulunması ve kömür kullanımının arttırılması var. Bu senaryoları inceleyelim.

Enerji Alternatifleri

Petrol Alternatifleri

OPEC, dünya petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 80’ine sahip (OPEC-a, 2022) ve küresel petrol ihracatının yaklaşık yüzde 60’ını sağlıyor (EIA, 2022). OPEC’in gerek rezervler gerek küresel ihracat konularındaki bu baskın pozisyonu, Rusya’sız bir petrol piyasası tahayyülü için maalesef yeterli değil. Avrupa Birliği ile görüşmeleri sırasında OPEC yetkililerinin, Rusya’ya uygulanacak petrol yaptırımları sonucunda yaşanacak petrol arzı kaybının OPEC tarafından karşılanamayacağını belirttiği söyleniyor (Business Insider, 2022).

Peki Afrika ülkelerinin bu petrol açığını kapatma potansiyeli olabilir mi? 2017 yılında Afrika ülkeleri küresel petrol rezervinin yüzde 7’sini oluşturuyordu ve 2020 yılında Afrika ülkelerinin küresel petrol ihracatındaki payı yüzde 9’a ulaştı. Afrika ülkelerinin Rusya’sız bir petrol düzeninde daha önemli bir rol oynaması için petrol üretim kapasitelerini arttırmaları gerekiyor, fakat bunun için yeterli altyapıya sahip değiller. Bu altyapının kurulması ise zaman ve yatırım gerektiriyor, bu da Afrika’nın kısa vadede bir enerji alternatifi olarak öne çıkmasını engelliyor. Ayrıca Afrika ülkelerinin gerekli kapasiteye sahip olsalar bile böyle Rusya’sız bir enerji düzenine katkıda bulunmak isteyecekleri şüpheli. 2 Mart’ta düzenlenen Birleşmiş Milletler toplantısında Rusya’nın Ukrayna’dan çekilmesi hakkındaki kararı 54 üye Afrika ülkesinden sadece 28’i onayladı, diğer ülkeler ya reddetti ya da çekimser kaldı (DW-b, 2022).

Doğalgaz Alternatifleri

Avrupa içerisinde Rusya’ya alternatif oluşturabilecek doğalgaz kaynakları bulunuyor. Büyük Britanya, Danimarka ve Norveç Avrupa’nın kendi içerisinden doğalgaz sağlaması için olası kaynaklar. Avrupa dışarısından ise Azerbaycan ve ve Amerika Birleşik Devletleri, Rusya’ya alternatif oluşturuyor. Bu çeşitliliğe rağmen petrolde olduğu gibi doğalgazda da Rusya’nın yeri kolayca doldurulamayacak gibi görünüyor (Reuters, 2022). Gerekli doğalgaz sağlansa bile farklı kaynaklardan gelecek doğalgazın Avrupa’ya dağıtılması için yeterli altyapının bulunmadığı tartışılıyor (Barron’s, 2022).

Kömür Alternatifleri

Rusya’ya enerji bağımlılığının azaltılması sürecindeki en kötü ihtimal küresel ekonominin kömür kullanımının artması. Almanya Ekonomi Bakanı Robert Habeck yaptığı açıklamada en kötü senaryoda kömürle çalışan fabrikaların tekrardan üretime geçirilebileceğini belirtti (Euronews, 2022). Avrupa’da kömür ithalatı 2021 Aralık ayında yüzde 35.1, 2022 Ocak ayında ise yüzde 55.8 arttı. Yükselen petrol ve doğalgaz fiyatlarının ve Rusya krizinin kömür talebini arttırabileceği bekleniyor (Reuters-b, 2022). Küresel iklim değişikliğinin en önemli sebeplerinden biri olan kömür, içinde bulunduğumuz enerji krizinden çıkış yöntemi olarak kullanılırsa, iklim değişikliği bağlamında bir kısır döngüye yol açabilir: Fosil yakıtlarının tüketiminin arttırılması iklim değişikliğini kötüleştirir, bu da halihazırda yüksek olan yeşil altyapı ihtiyacını kötüleştirir, fakat kötüleşen iktisadi koşullar bu yatırımların yapılmasını engeller ve iklim krizi derinleşir (Açık Radyo, 2022).

Sonuç

Koronavirüs döneminde çalkalanan dünya ekonomisi, Ukrayna savaşı ile birlikte yeni bir tehlikeyle karşı karşıya: enerjiye erişimin engellenmesi. İklim değişikliği, altyapı eksikliği, finansal kısıtlar, rezerv eksiklikleri ve siyasi yönelimler dünya enerji piyasalarının Rusya’dan bağımsız hale gelmesini engelliyor. Bu durumda Batılı ülkeler ya Rusya’dan enerji ithal etmeye devam edecekler ya da tüm çevresel ve iklimsel sonuçlarını bir yana bırakarak kömür tüketimine dönecekler. Çoğu Batı ülkesinde uzun süredir görülmemiş düzeylere yükselen enflasyon, enerji krizinin sebep olduğu belirsizlik ile kısa ve orta düzeyde eski seviyelerine gönmeyecek gibi görünüyor.

B. Kaan Basdil
baris.basdil@ut-capitole.fr

Kaynaklar

Açık Radyo. Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) iklim Krizini Nasıl Ele Alıyor? Açık Radyo 95.0. Retrieved April 17, 2022, from https://acikradyo.com.tr/haftanin-haber-hasati/enflasyon-arastirma-grubu-enag-iklim-krizini-nasil-ele-aliyor

Barron’s. Can Europe replace Russian gas? it won’t be easy. Barron’s. Retrieved April 17, 2022, from https://www.barrons.com/articles/can-europe-replace-russian-gas-it-wont-be-easy-51648239477

Business Insider. OPEC has told the EU it’s ‘nearly impossible’ to replace Russian oil cut off by sanctions or boycotts. Business Insider. Retrieved April 17, 2022, from https://www.businessinsider.com/opec-energy-oil-russia-europe-european-union-sanctions-ukraine-war-2022-4

Deutsche Welle. EU unveils plan to reduce russia energy dependency: DW: 08.03.2022. dw.com. Retrieved April 17, 2022, from https://www.dw.com/en/eu-unveils-plan-to-reduce-russia-energy-dependency/a-61047997

Deutsche Welle. Can Africa Supply Europe’s energy demand?: DW: 21.03.2022. Retrieved April 17, 2022, from https://www.dw.com/en/can-africa-supply-europes-energy-demand/a-61151914

Dünya Gazetesi. IEA Başkanı Birol: şu an Yaşanan Enerji krizi 1970 Krizinden çok Daha Ağır. Retrieved April 17, 2022, from https://www.dunya.com/kuresel-ekonomi/iea-baskani-birol-su-an-yasanan-enerji-krizi-1970-krizinden-cok-daha-agir-haberi-655039

Energy Information Administration – EIA – independent statistics and analysis. Energy; Financial Markets – Crudeoil – U.S. Energy Information Administration (EIA). (n.d.). Retrieved April 17, 2022, from https://www.eia.gov/finance/markets/crudeoil/supply-opec.php

Euronews. Europe cuts Russian gas imports: So what are the energy alternatives? Euronews. (2022, March 30). Retrieved April 17, 2022, from https://www.euronews.com/green/2022/03/11/europe-scrambles-to-keep-the-lights-on-as-it-sidelines-russian-gas

International Energy Agency. Oil market and Russian supply – Russian supplies to global energy markets – analysis. IEA. Retrieved April 17, 2022, from https://www.iea.org/reports/russian-supplies-to-global-energy-markets/oil-market-and-russian-supply-2

International Energy Agency. Energy fact sheet: Why does Russian Oil and Gas Matter? – analysis. IEA. Retrieved April 17, 2022, from https://www.iea.org/articles/energy-fact-sheet-why-does-russian-oil-and-gas-matter

International Monetary Fund, Global price of Energy index [PNRGINDEXM], retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis; https://fred.stlouisfed.org/series/PNRGINDEXM, May 06, 2022.

OPEC. OPEC share of World Crude Oil Reserves. Retrieved April 17, 2022, from https://www.opec.org/opec_web/en/data_graphs/330.htm

Reuters. Factbox: What are Europe’s options in case of Russian gas disruption? Reuters. Retrieved April 17, 2022, from https://www.reuters.com/business/energy/what-are-europes-options-case-russian-gas-disruption-2022-03-10/

Reuters. Analysis: Russian gas crisis Stokes Europe’s appetite for Russian coal. Reuters. Retrieved April 17, 2022, from https://www.reuters.com/business/energy/russian-gas-crisis-stokes-europes-appetite-russian-coal-2022-02-03/